กรอบสัญลักษณ์ GD&T (FEATURE CONTROL FRAME)

กรอบสัญลักษณ์ GD&T เป็นสัญลักษณ์ในแบบงานที่ใช้ในการควบคุม Feature หรือ Feature of Size ของชิ้นงาน โดยกรอบสัญลักษณ์ GD&T จะประกอบ 3 ส่วน ได้แก่ ส่วนของสัญลักษณ์ (Symbol Compartment) ส่วนของค่าพิกัดความคลาดเคลื่อน (Tolerance Value Compartment) และส่วนของดาตั้มอ้างอิง (Datum Reference Compartment)

Feature-Control-Frame

ส่วนของสัญลักษณ์ (Symbol Compartment)

เป็นส่วนของการกำหนดประเภทของการควบคุม ซึ่งประกอบด้วยการควบคุมรูปทรง (Form Control) การควบคุมการจัดวางทิศทาง (Orientation Control) การควบคุมตำแหน่ง (Location Control) และการควบคุมหลายแบบร่วมกัน (Composite Control) ซึ่งสัญลักษณ์ GD&T มีทั้งหมด14 สัญลักษณ์ ได้แก่

  • ความตรง (Straightness)
  • ความราบ (Flatness)
  • ความกลม (Circularity)
  • ความเป็นทรงกระบอก (Cylindricity)
  • ความตั้งฉาก (Perpendicularity)
  • ความขนาน (Parallelism)
  • ความเป็นมุม (Angularity)
  • ความคลาดเคลื่อนของตำแหน่ง (Tolerance of Position)
  • ความสมมาตร (Symmetry)
  • ความร่วมศูนย์ร่วมแกน (Concentricity)
  • ความเบี่ยงเบนเนื่องจากการหมุนในแต่ละระนาบ (Circular Runout)
  • ความเบี่ยงเบนเนื่องจากการหมุนทั้งหมด (Total Runout)
  • การควบคุมรูปโครงร่างของเส้นใดๆ (Profile of a Line)
  • การควบคุมรูปโครงร่างของพื้นผิวใดๆ (Profile of a Surface)

GDT-Symbols

ส่วนของค่าพิกัดความคลาดเคลื่อน (Tolerance Value Compartment)

เป็นส่วนที่ใช้ในการกำหนดลักษณะของขอบเขต (Tolerance Zone Shape) และค่าพิกัดความคลาดเคลื่อน (Tolerance Value) ของการควบคุมรูปร่างรูปทรง ได้แก่

  • ขอบเขตพิกัดความคลาดเคลื่อนที่เป็นเส้นคู่ขนาน (Parallel Lines)
  • ระนาบคู่ขนาน (Parallel Planes)
  • ขอบเขตทรงกระบอก (Cylindrical Boundary)
  • ขอบเขตทรงกลม (Spherical Boundary)
  • ขอบเขตวงกลม 2 วงที่ร่วมศูนย์กัน (2 Concentric Circles)
  • ขอบเขตทรงกระบอก 2 ทรงกระบอกที่ร่วมแกนกัน (2 Concentric Cylinders)
  • ขอบเขตของเส้นออฟเซต (2 Offset Lines)
  • ขอบเขตของพื้นผิวออฟเซต (2 Offset Surfaces)
  • ขอบเขตที่มีลักษณะเฉพาะตัว (Uni-Form Tolerance Zone)

ส่วนของดาตั้มอ้างอิง (Datum Reference Compartment)

เป็นส่วนของการกำหนดการควบคุมระดับความเป็นอิสระของการเคลื่อนที่ (Degree of Freedom) ของสิ่งที่ถูกควบคุมโดยการกำหนดดาตั้ม (Datum) ซึ่งจำนวนลำดับของดาตั้มอ้างอิงจะสามารรถกำหนดได้ไม่เกิน 3 อันดับ ได้แก่

  • ดาตั้มอ้างอิงอันดับที่ 1 (Primary Datum)
  • ดาตั้มอ้างอิงอันดับที่ 2 (Secondary Datum)
  • ดาตั้มอ้างอิงอันดับที่ 3 (Tertiary Datum)

นอกจากนี้ในส่วนของพิกัดความคลาดเคลื่อนและส่วนของดาตั้มอ้างอิง อาจจะมีการกำหนดสัญลักษณ์ปรับปรุง (Modifier) ลงไปในกรอบสัญลักษณ์ เช่น

  • สภาวะเนื้อวัสดุมากสุด (Maximum Material Condition)
  • สภาวะเนื้อวัสดุน้อยสุด (Least Material Condition)
  • ขอบเขตเนื้อวัสดุมากสุด (Maximum Material Boundary)
  • ขอบเขตเนื้อวัสดุน้อยสุด (Least Material Boundary)
  • การฉายขอบเขตพิกัดความคลาดเคลื่อน (Projected Tolerance Zone)
  • การควบคุมระนาบสัมผัส (Tangent Plane)
  • การจัดสรรขอบเขตที่ไม่เท่ากัน (Unequally Disposed Profile)

ที่มา : n-tris