การคำนวณค่าความเบี่ยงเบนของตำแหน่ง (Tolerance of Position)

การควบคุมความเบี่ยงเบนของตำแหน่ง (Tolerance of Position) เป็น GD&T ที่มีการกำหนดใช้ ในแบบงานบ่อยครั้งที่สุด เป็น GD&T ที่ใช้ในการควบคุมตำแหน่งของ Feature of Size ได้แก่ ระนาบกลาง (Center Plane) แกนกลาง (Center Line) และจุดกึ่งกลาง (Center Point)

ซึ่งในบางครั้งสามารถกำหนดให้ควบคุม Feature ก็ได้ นอกจากนี้การควบคุมความเบี่ยงเบนของตำแหน่ง จะสามารถกำหนดดาตั้มอ้างอิง (Datum Reference) กี่อันดับก็ได้ และยังสามารถเลือกใช้ได้ทั้งสภาวะเนื้อวัสดุมากสุด (Maximum Material Condition, MMC) สภาวะเนื้อวัสดุน้อยสุด (Least Material Condition, LMC) สภาวะที่ไม่คำนึงถึงเนื้อวัสดุ (Regardless of Feature Size, RFS) สภาวะขอบเขตวัสดุมากสุด (Maximum Material Boundary, MMB) สภาวะขอบเขตวัสดุน้อยสุด (Least Material Boundary, LMB) และสภาวะที่ไม่คำนึงถึงขอบเขตวัสดุ (Regardless of Material Boundary, RMB) ซึ่งทำให้การกำหนดสัญลักษณ์ GD&T และวิเคราะห์การควบคุมความเบี่ยงเบนของตำแหน่งมีลักษณะแตกต่างกันมากมาย

Tolerance of Position 02

ภาพด้านบน เป็นตัวอย่างการคำนวณค่าความเบี่ยงเบนของตำแหน่ง (Position Deviation) ซึ่งเมื่อวิเคราะห์แบบงานจะพบว่า

  1. สัญลักษณ์ GD&T Tolerance of Position ควบคุมแกนกลาง (Center Line) ของรู
  2. เป็นการควบคุมแกนกลางในสภาวะที่ไม่คำนึงถึงเนื้อวัสดุ (RFS)
  3. ขอบเขตพิกัดความคลาดเคลื่อน (Tolerance Zone) มีลักษณะเป็นทรงกระบอก (Cylindrical Shape) ที่มีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง 0.05
  4. มีการกำหนดดาตั้มอ้างอิง 3 อันดับ ทั้งดาตั้มอันดับที่ 1, 2 และ 3 เกิดจากพื้นผิวราบ (Planar Feature) และตั้งฉากซึ่งกันและกัน
  5. ตำแหน่งของรูมีระยะห่างที่ต้องการ (True Position หรือ Theoretical Position) จากดาตั้ม B เท่ากับ 22 มม. และระยะห่างจากดาตั้ม C เท่ากับ 35 มม.

ดังนั้นสรุปได้ว่า ค่าความเบี่ยงเบนของตำแหน่ง (Position Deviation) จะมีค่าเท่ากับ 0.025 (ครึ่งหนึ่งของค่าพิกัดความคลาดเคลื่อน) โดยที่ขนาดของรู ไม่ส่งผลต่อขนาด ของขอบเขตพิกัดความคลาดเคลื่อน (Tolerance Zone) ซึ่งการตัดสินใจว่าจะยอมรับ (Accept) หรือปฏิเสธ (Reject) ชิ้นงาน จะขึ้นอยู่กับว่า ตำแหน่งของรูออกนอกขอบเขตพิกัดความคลาดเคลื่อน หรือไม่ ซึ่งตัวอย่างการวิเคราะห์ค่าเบี่ยงเบนของตำแหน่ง ดังที่แสดงในภาพ

Tolerance of Position 01

Tolerance of Position 03

นรเศรษฐ์ คำบำรุง
N-TRIS SOLUTIONS & ENGINEERING CO., LTD.
N-TRIS RECISTION PART CO., LTD.