การวิเคราะห์ Tolerance of Position ตอน 3

บทความที่แล้วทิ้งท้ายไว้ว่า “แกนกลาง (Center Line) ของรูเจาะทั้ง 4 จะต้องอยู่ในขอบเขตพิกัดความคลาดเคลื่อนรูปทรงกระบอกทั้ง 4 ผู้ตรวจสอบจึงจะตัดสินใจยอมรับ (Accept) ชิ้นงานนี้” ดังนั้นผู้ตรวจสอบจะต้องทราบว่าขอบเขตพิกัดความคลาดเคลื่อน (Tolerance Zone) มีขนาดเท่าไหร่

1267844_518213398261578_1520061945_o
ค่าพิกัดความคลาดเคลื่อน (Tolerance Value) ของ PLTZF มีค่าเท่ากับ Dia. 0.5 โดยมีการระบุสัญลักษณ์ปรับปรุง (Modifier) สภาวะเนื้อวัสดุมากสุด (Maximum Material Condition, MMC) ดังนั้นขนาดของขอบเขตพิกัดความคลาดเคลื่อนโดยรวม (Total Tolerance) จะมีค่าแตกต่างไปตามขนาดของรูที่เกิดขึ้นจริง (Actual Mating Size, AMS) เช่น

  • รูเจาะที่มีขนาดจริง (AMS) = Dia. 8.0 จะมีค่าพิกัดความคลาดเคลื่อนโดยรวม = Dia. 0.5
  • รูเจาะที่มีขนาดจริง (AMS) = Dia. 8.05 จะมีค่าพิกัดความคลาดเคลื่อนโดยรวม = Dia. 0.55
  • รูเจาะที่มีขนาดจริง (AMS) = Dia. 8.1 จะมีค่าพิกัดความคลาดเคลื่อนโดยรวม = Dia. 0.6

1270538_518769868205931_1123709358_o

ตอนนี้ภาพสำหรับการวิเคราะห์จะเขียนเฉพาะระนาบดาตั้ม แกนดาตั้มและศูนย์ของชิ้นงานที่กำหนดระดับของการเคลื่อนที่ X Y Z u v และ w ซึ่งคาดว่าใครที่อ่านบทความก่อนหน้ามาคงทำความเข้าใจได้ไม่ยาก

ส่วนบทความนี้เป็นหนึ่งในเรื่องที่วิเคราะห์ยากที่สุดเรื่องหนึ่งเกี่ยวกับ GD&T นั้นคือกรณีที่ดาตั้มอ้างอิงมีการระบุสัญลักษณ์ปรับปรุง (Modifier) ขอบเขตวัสดุมากสุด (Maximum Material Boundary, MMB) ถ้าเครื่องโปรแกรมของเครื่อง CMM สามารถวิเคราะห์ผลการตรวจสอบเมื่อมีการกำหนดสัญลักษณ์ MMB ก็สะดวกไป แต่ถ้าไม่มีวิศวกรหรือผู้ปฏิบัติงานก็ต้องคำนวณเอง ซึ่งก็ยากขึ้นนิดหน่อย

สิ่งที่น่าปวดหัวสำหรับการวิเคราะห์เมื่อมีการระบุสัญลักษณ์ MMB ที่ดาตั้มอ้างอิง คือ การระบุสัญลักษณ์ MMB ของผู้ออกแบบจะส่งผลให้ศูนย์ของชิ้นงานหรือกรอบดาตั้มอ้างอิง (Datum Reference Frame, DRF) สามารถเปลี่ยนตำแหน่งได้ (Datum Displacement) ซึ่งการเปลี่ยนตำแหน่งของดาตั้มจะเกิดขึ้นได้ 2 กรณี คือ การขยับของดาตั้มอ้างอิง (Datum Translation หรือ Datum Shift) และการหมุนของดาตั้มอ้างอิง (Datum Rotation) ซึ่งดาตั้มอ้างอิงสามารถขยับหรือหมุนไปในระดับของความเป็นอิสระ (Degree of Freedom) ที่ดาตั้มนั้นๆ ควบคุมอยู่ โดยระยะของการขยับหรือมุมของการหมุนจะมีค่าแตกต่างไปตามขนาดของดาตั้มอ้างอิงที่เกิดขึ้นจริง (Actual Mating Size, AMS) เช่น

  • ดาตั้ม B มีขนาดจริง (AMS) = Dia. 28.0 จุดตัดของแกนกลางขอบเขตพิกัดความคลาดเคลื่อนจะต้องอยู่ในแนวเดียวกับแกนดาตั้ม B
  • ดาตั้ม B มีขนาดจริง (AMS) = Dia. 28.1 สามารถเกิดการขยับของดาตั้ม (Datum Shift) ได้ = 0.05

นรเศรษฐ์ คำบำรุง

________________________________
บริษัท N-Tris Solutions & Engineering
ที่ปรึกษาและวิทยากรฝึกอบรมหลักสูตร Geometric Dimensioning & Tolerancing (GD&T), Tolerance Stack-up, Tolerance Allocate
สอบถามปัญหา GD&T หรือติดต่อฝึกอบรมได้ที่ noraseth@gmail.com หรือ ntrissolutions@gmail.com